Το διδακτικό σενάριο
Μελέτη της αύξησης της θερμοκρασίας στον Θερμαϊκό Κόλπο και η επίδρασή της στις μυδοκαλλιέργειες
Study of temperature increase in the Thermaic Gulf and its impact on mussel farming)
Στόχοι:
- Να κατανοήσουν οι μαθητές βασικές φυσικές και περιβαλλοντικές έννοιες που σχετίζονται με τη θάλασσα, όπως η θερμοκρασία επιφανείας νερού, η επίδρασή της στα θαλάσσια οικοσυστήματα και η σημασία της θάλασσας για το περιβάλλον και την οικονομία της περιοχής.
- Να αναπτύξουν δεξιότητες παρατήρησης και αναγνώρισης μεταβολών στη θάλασσα μέσω της μελέτης δορυφορικών εικόνων, ενισχύοντας την ικανότητά τους στην ερμηνεία περιβαλλοντικών δεδομένων.
- Να διερευνήσουν τη συσχέτιση μεταξύ φυσικών παραμέτρων της θάλασσας (όπως η θερμοκρασία νερού) και βιολογικών φαινομένων (όπως η μείωση της παραγωγής μυδιών), προωθώντας την κατανόηση της αλληλεπίδρασης φυσικού και ανθρωπογενούς παράγοντα.
- Να ενισχύσουν την επιστημονική σκέψη και την κριτική ανάλυση μέσα από την εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογιών τηλεπισκόπησης και τη σύνδεση των αποτελεσμάτων με πραγματικά περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής τους.
- Να αναπτύξουν δεξιότητες παρατήρησης, σύγκρισης και ερμηνείας δεδομένων.
Υλικά:
- Υπολογιστές ή tablets με πρόσβαση στο διαδίκτυο και στην πλατφόρμα EO Browser
- Εκτυπωμένες οδηγίες χρήσης EO Browser
- Φύλλα εργασίας για καταγραφή αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων
Δραστηριότητες:
- Εισαγωγή (90 λεπτά)
- Συζήτηση για τον Θερμαϊκό Κόλπο και τις μυδοκαλλιέργειες που λειτουργούν στην περιοχή.
- Ενημέρωση για την αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών και τις πιθανές επιπτώσεις στην τοπική αλιεία.
- Παρουσίαση EO Browser (90 λεπτά)
- Επίδειξη πώς να βρίσκουν και να φορτώνουν δορυφορικές εικόνες του Θερμαϊκού Κόλπου.
- Επεξήγηση επιλογής εικόνων από τον ίδιο μήνα σε διαφορετικά έτη (π.χ. Αύγουστος 2015 και Αύγουστος 2025).
- Ομαδική εργασία (180 λεπτά)
- Χωρισμός σε ομάδες των 3-4 μαθητών.
- Κάθε ομάδα επιλέγει εικόνες από διαφορετικά έτη, συγκρίνει τα χρώματα που δηλώνουν τη θερμοκρασία και καταγράφει τις παρατηρήσεις της.
- Σύνδεση των αποτελεσμάτων με δεδομένα για την παραγωγή μυδιών (παρατίθενται βασικά στοιχεία από τον δάσκαλο).
- Συζήτηση και παρουσίαση αποτελεσμάτων (90 λεπτά)
- Κάθε ομάδα παρουσιάζει τις παρατηρήσεις της.
- Κοινή συζήτηση για το πώς η αύξηση της θερμοκρασίας ενδέχεται να επηρεάζει την παραγωγή μυδιών.
- Σύνοψη και συμπεράσματα (45 λεπτά)
- Ο δάσκαλος συνοψίζει τη σημασία της θερμοκρασίας στη βιοποικιλότητα και τη βιωσιμότητα των καλλιεργειών.
- Ανάδειξη της αξίας της τεχνολογίας στην περιβαλλοντική έρευνα.
Εκτιμώμενος χρόνος:
8 διδακτικές ώρες και 3 ώρες εργαστηρίου)
Παραγόμενα κατά την ολοκλήρωση του διδακτικού σεναρίου
- Εκθέσεις και παρουσιάσεις σχετικά με την επίδραση της θερμοκρασίας στη θαλάσσια ζωή και τις μυδοκαλλιέργειες στον Θερμαϊκό Κόλπο, που θα δείχνουν την κατανόηση και την ικανότητα ανάλυσης των περιβαλλοντικών δεδομένων.
- Περίληψη και σύνθεση των επιστημονικών και τοπικών πληροφοριών που έχουν συλλέξει, καθώς και δομημένα σχόλια και εκθέσεις εμπειρικών παρατηρήσεων.
- Δημιουργία βιωματικών και εκπαιδευτικών project όπως αφίσες, ενημερωτικά φυλλάδια ή βίντεο που θα προβάλουν τις περιβαλλοντικές προκλήσεις και προτάσεις προστασίας του θαλασσίου περιβάλλοντος.
- Δημοσίευση ψηφιακού υλικού ή παρουσίαση στα σχολικά και τοπικά μέσα ενημέρωσης, ενθαρρύνοντας την ευαισθητοποίηση της κοινότητας.
- Οργάνωση δραστηριοτήτων ενεργητικής συμμετοχής όπως καθαρισμοί ακτών, δημιουργία μικρών οικολόγων ή διαγωνισμοί φωτογραφίας και ζωγραφικής για την ευαισθητοποίηση σε ζητήματα προστασίας των θαλασσών.
Αυτά τα παραγόμενα στοχεύουν στη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής τους ευαισθητοποίησης και υπευθυνότητας.
Φύλλο Εργασίας: Μελέτη θερμοκρασίας Θερμαϊκού Κόλπου μέσω δορυφορικών εικόνων στο EO Browser
Οδηγίες:
- Ανοίξτε την πλατφόρμα EO Browser
(https://apps.sentinel-hub.com/eo-browser/).
Εντοπίστε τη θαλάσσια περιοχή του Θερμαϊκού Κόλπου
- χρησιμοποιώντας την μπάρα αναζήτησης.
- Επιλέξτε την ημερομηνία εικόνας τον ίδιο μήνα σε δύο διαφορετικά έτη (π.χ. Αύγουστος 2015 και Αύγουστος 2025).
- Χρησιμοποιήστε τα εργαλεία για να δείτε τη θερμοκρασία επιφανείας θάλασσας (Sea Surface Temperature - SST).
- Καταγράψτε τις χρωματικές ενδείξεις ή τα αριθμητικά δεδομένα θερμοκρασίας.
- Συγκρίνετε τις δύο εικόνες και σημειώστε τυχόν διαφορές στην θερμοκρασία.
- Συνδέστε τα ευρήματά σας με πιθανή επίπτωση στην παραγωγή μυδιών στον Θερμαϊκό Κόλπο.
Ερωτήσεις στο φύλλο εργασίας:
- Ποια ήταν η θερμοκρασία θάλασσας στον Θερμαϊκό Κόλπο το πρώτο έτος;
- Ποια ήταν η θερμοκρασία θάλασσας το δεύτερο έτος;
- Ποια είναι η διαφορά θερμοκρασίας;
- Πώς μπορεί η αύξηση των θερμοκρασιών να επηρεάσει τις μυδοκαλλιέργειες;
Οδηγίες χρήσης EO Browser για μαθητές
1. Είσοδος στην πλατφόρμα: Ανοίγουμε το EO Browser μέσω του συνδέσμου.
2. Εύρεση περιοχής: Στη μπάρα αναζήτησης πληκτρολογούμε "Θερμαϊκός Κόλπος " και πατάμε Enter για να μεταφερθούμε στην περιοχή.
3. Επιλογή χρονικής περιόδου: Στο πάνω μέρος ορίζουμε την ημερομηνία (έτος και μήνα) για τις δορυφορικές εικόνες που θέλουμε να μελετήσουμε.
4. Επιλογή δορυφόρου και δεδομένων: Επιλέγουμε τους δείκτες θερμοκρασίας επιφανείας θάλασσας (SST) από το μενού επιλογών ή τα διαθέσιμα προφίλ.
5. Προβολή εικόνων: Παρατηρούμε τα χρώματα και τα δεδομένα σχετικά με τη θερμοκρασία της θάλασσας στην περιοχή.
6. Σύγκριση εικόνων: Επαναλαμβάνουμε για διαφορετικά έτη ώστε να διαπιστώσουμε τις αλλαγές.
7. Καταγραφή παρατηρήσεων: Σημειώνουμε τις θερμοκρασίες και τις παρατηρήσεις μας στο φύλλο εργασίας.
Δραστηριότητες πεδίου συνδεδεμένες με EO Browser
1.
Παρατήρηση
και δειγματοληψία νερού στις μυδοκαλλιέργειες
Οι μαθητές επισκέπτονται τις μυδοκαλλιέργειες στον Θερμαϊκό Κόλπο και παίρνουν
δείγματα νερού, καταγράφοντας θερμοκρασίες και άλλες παραμέτρους (θολότητα,
αλατότητα). Στη συνέχεια, συγκρίνουν αυτά τα δεδομένα με τις δορυφορικές
εικόνες θερμοκρασίας από το EO Browser.
2.
Μελέτη
βιοποικιλότητας στους παράκτιους υγροτόπους
Με τη βοήθεια φυλλαδίων και απλών εργαλείων καταγραφής, οι μαθητές παρατηρούν
φυτά και ζώα και καταγράφουν τις αλλαγές που σχετίζονται με διακυμάνσεις
θερμοκρασίας που έχουν εντοπίσει μέσω του EO Browser.
3.
Καταγραφή
και σύγκριση φωτογραφιών της παράκτιας ζώνης
Στη διάρκεια πεδίου, οι μαθητές φωτογραφίζουν συγκεκριμένα σημεία ακτογραμμής
που εμφανίζονται στις δορυφορικές εικόνες. Κατόπιν, κάνουν σύγκριση με εικόνες
από παλιότερα έτη στο EO Browser για να μελετήσουν μεταβολές όπως διάβρωση ή
επέκταση καλλιεργειών.
4.
Παρατήρηση
ατμοσφαιρικών και περιβαλλοντικών συνθηκών
Με απλές μετρήσεις θερμοκρασίας, υγρασίας και ανέμου, οι μαθητές συσχετίζουν
τις τιμές αυτές με τις παρατηρήσεις που κάνουν στις δορυφορικές εικόνες για
ευρύτερους περιβαλλοντικούς δείκτες.
Μυδοκαλλιέργιες Θερμαϊκού κόλπου
Η μείωση της παραγωγής μυδιών στον Θερμαϊκό Κόλπο τα τελευταία χρόνια αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα για την τοπική οικονομία και τους παραγωγούς. Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, η κύρια αιτία αυτής της μείωσης είναι η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, η οποία έχει φτάσει στους 32 βαθμούς Κελσίου, όταν τα μύδια αντέχουν έως τους 27 βαθμούς Κελσίου. Η παρατεταμένη περίοδος υψηλών θερμοκρασιών το 2024 οδήγησε σε πρωτοφανή αφανισμό των μυδιών και μαζική καταστροφή του γόνου τους. Καθώς οι μύδια στρεσάρονται και πεθαίνουν λόγω της θερμικής καταπόνησης, η παραγωγή έχει μειωθεί δραματικά, από περίπου 13.000 τόνους σε μόλις 9.000 τόνους ή και λιγότερο.
Οι μυδοκαλλιεργητές ζητούν από την πολιτεία την υποστήριξη για τη δημιουργία οστρακογεννετικού σταθμού, προκειμένου να αναπτυχθούν στελέχη μυδιών που να είναι ανθεκτικότερα σε υψηλές θερμοκρασίες. Παράλληλα, κτηνίατροι και ιχθυολόγοι πραγματοποιούν επιτόπιες μελέτες για την ακριβή αποτίμηση του προβλήματος και των περιβαλλοντικών παραγόντων που το προκαλούν.
Η καταστροφή αυτή έχει σημαντικές επιπτώσεις όχι μόνο στην τοπική παραγωγή αλλά και στις εξαγωγές (κυρίως σε Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία), ενώ εκτιμάται ότι η μυδοκαλλιέργεια θα αρχίσει να ανακάμπτει γύρω στο 2026, εφόσον αντιμετωπιστούν οι παράγοντες που οδήγησαν στην καταστροφή.
Βιβλιογραφία
- Θερμαϊκός Κόλπος: Σχεδόν ολοκληρωτική η καταστροφή του γόνου στις μυδοκαλλιέργειες, ΥΠΑΙΘΡΟΣ ΧΩΡΟΣ, 2024.
- Μυδοκαλλιέργειες: Σε αφανισμό τα μύδια του Θερμαϊκού, ethnos.gr, 2024.
- Θερμαϊκός Κόλπος: Αφανίζονται τα μύδια – SOS εκπέμπουν οι παραγωγοί, newmoney.gr, 2024.
- Θερμαϊκός κόλπος: Το 2026 θα ξαναφάμε μύδια από τη Χαλάστρα, thestival.gr, 2024.
Abstract
Objectives: This educational project aims to enhance students' cognitive understanding of the sea as a complex natural system, focusing on the physical environment such as sea surface temperature and its impact on marine ecosystems, particularly mussel production in the Thermaikos Gulf. It encourages students to explore the interaction between natural processes and human activities, fostering scientific literacy, critical thinking, and environmental awareness through the use of satellite technology.
Activities: Students engage in group work using the satellite remote sensing platform EO Browser to analyze sea surface temperature data by comparing satellite images of the Thermaikos Gulf from the same month across different years. They conduct field observations, including water sampling and site visits to local mussel farms, to correlate satellite data with real environmental changes. Students record observations, discuss impacts on mussel production, and present their findings through group discussions and presentations.
Approach: The project employs an inquiry-based, hands-on methodology integrating technological tools with experiential learning. Students develop analytical skills by interpreting real scientific data, linking theoretical concepts with environmental fieldwork. This blended approach enhances ocean literacy and empowers students to understand and address complex environmental issues relevant to their local community.
Student Outputs: Expected outputs include scientific reports and presentations demonstrating understanding of environmental data and impacts on mussel production, summary documents synthesizing research and field observations, educational materials such as posters or videos to raise awareness about marine environmental challenges, digital content for dissemination within the school community, and organizing community activities like coastal clean-ups or awareness campaigns. These outputs promote cognitive, emotional, and social development, fostering responsible environmental citizenship.
This integrated project highlights the value of combining technology, science, and community engagement to deepen students' knowledge of the sea and its vital role in sustaining ecosystems and local economies.
Δικτυογραφία
https://dione.lib.unipi.gr/xmlui/bitstream/handle/unipi/2548/Loubardia.pdf?sequence=3
https://lacae.geol.uoa.gr/el/activities4schools/
https://blogs.sch.gr/enviredu/y
https://eo4society.esa.int/resources/eo-browser/
https://apps.sentinel-hub.com/eo-browser/
https://www.ertnews.gr/roi-idiseon/paranomi-mydokalliergeia-ston-thermaiko-kolpo/
https://saveourseas.com/project/marine-education-seychelles/
file:///C:/Users/User/Downloads/jaru-education-administration-1.pdf
https://esero.gr/wp-content/uploads/2023/01/EO_browser_guide_v4_GR_final.pdf
https://www.blueflag.gr/el/criteria/env-edu-info
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου